Karşılıksız çek, kanuni ibraz süresi içinde bankaya sunulduğunda hesapta yeterli para bulunmadığı için kısmen ya da tamamen ödenmeyen çektir. Banka bu durumda çekin arkasına "karşılıksızdır" işlemi yapar ve tarihini yazar.
Bu işlem iki ayrı sürecin kapısını açar. Alacaklı icra yoluyla parasını takip edebilir. Çekin karşılığını bulundurmayan hesap sahibi ise şikâyet üzerine adli para cezası ve çek yasağıyla karşılaşır.
Esnaf ve KOBİ'ler için önemli bir ayrıntı var: Suç, çekin üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya sunulmasına bağlıdır. Süre geçtikten sonra ibraz edilen çekte cezai yol kapanabilir; bu yüzden ibraz sürelerini mutlaka takip edin.
Keşideci, çeki düzenleyen ve imzalayan kişi ya da şirkettir. Kısaca çeki veren taraftır. Çek Kanunu'na göre çekin karşılığını bankada bulundurmakla yükümlü olan kişi ise çek hesabı sahibidir.
Gerçek kişi hesap sahibi, çek düzenlemek için başkasını temsilci veya vekil olarak atayamaz. Böyle bir durumda doğan sorumluluk yine hesap sahibine aittir.
2026 itibarıyla karşılıksız çekin cezai sonuçları 5941 sayılı Çek Kanunu'nun 5. maddesinde düzenlenir. Bu madde en son 2016'da 6728 sayılı Kanun ile değiştirildi. 2024-2026 döneminde maddeyi değiştiren yeni bir kanun yürürlüğe girmedi.
Karşılıksızdır işlemine sebep olan kişiye, hamilin şikâyeti üzerine her bir çek için 1.500 güne kadar adli para cezası verilir. Ceza tutarı, çekin karşılıksız kalan miktarından az olamaz.
Karşılıksız çek için kanunda doğrudan hapis cezası yoktur. Ancak verilen adli para cezası ödenmezse hapse çevrilir. Bu nedenle uygulamada hapis riski devam eder.
Düzenlemenin kısa geçmişi şöyle:
Mahkeme, adli para cezasının yanında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına da karar verir. Kişi hakkında daha önce verilmiş bir yasak varsa devamına hükmedilir. Mahkeme, dava sürerken de bu yasağı koruma tedbiri olarak uygulayabilir.
Yasak kararları elektronik ortamda Risk Merkezi'ne bildirilir. Böylece yasak tüm bankalarda geçerli hâle gelir ve kişi yeni çek hesabı açamaz.
Tüzel kişi adına düzenlenen çekte cezai sorumluluk, şirketin mali işlerini yönetmekle görevli yönetim organı üyelerine aittir. Böyle bir görevlendirme yoksa yönetim organındaki gerçek kişiler sorumlu olur.
Karşılıksız çek suçunda şikâyet süresi, fiilin öğrenilmesinden itibaren 3 ay ve her hâlükârda fiilin işlenmesinden itibaren 1 yıldır. Uygulamada süre, çoğunlukla bankanın karşılıksızdır işlemi yaptığı tarihten itibaren hesaplanır.
Bu süreler İcra ve İflas Kanunu'nun 347. maddesinden gelir ve hak düşürücüdür. Süre kaçarsa cezai yol kapanır; ancak icra takibi ile alacağınızı takip etme hakkınız devam eder.
Karşılıksız çek davaları savcılıkta değil icra mahkemesinde görülür. Şikâyetinizi aşağıdaki yerlerden birindeki icra mahkemesine dilekçeyle yapabilirsiniz:
Hesapta para olmasa bile banka, karşılıksız çıkan her çek yaprağı için hamile belirli bir tutara kadar ödeme yapmakla yükümlüdür. Bu tutar her yıl Merkez Bankası tebliğiyle güncellenir.
Banka bu ödemeyi yaptıktan sonra kalan tutar için karşılıksızdır işlemi uygular. Kalan alacağınızı icra ve şikâyet yoluyla takip edersiniz.
Çeki kabul etmeden önce keşidecinin ödeme geçmişini kontrol etmek, karşılıksız çek riskini en baştan azaltır. Türkiye'de kullanılan başlıca yöntemler şunlardır.
1 Ocak 2017'den itibaren bankalar karekodsuz çek yaprağı veremez. Her çek yaprağında, çeki ve keşideciyi tanımlayan bir karekod bulunur. Karekodu okutarak keşidecinin geçmiş çek ödeme bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Karekodlu Çek Raporu ücretli bir Findeks hizmetidir. Güncel ücreti ve kullanım koşullarını sorgulama öncesinde uygulamada kontrol edin.
Kendi kredi ve çek kayıtlarınızı görmek için Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi'nden Risk Raporu alabilirsiniz. Başvuru e-Devlet veya Risk Merkezi'nin başvuru ekranı üzerinden yapılır. Başkasına ait kayıtlar ise ancak kişinin onayıyla paylaşılır.
Büyük tutarlı çeklerde tahsilat öncesinde çalıştığınız bankanın ticari şubesine danışın. Banka keşidecinin hesap bakiyesini paylaşmaz; bu yüzden karekod sorgusunu esas alın.
İbraz süreleri, çekin üzerindeki düzenleme tarihinin ertesi günü başlar. Bu süreler hem cezai şikâyet hakkını hem de cirantalara başvurma hakkını korur.
Çek bir kambiyo senedi olduğu için alacaklı, mahkeme kararı beklemeden kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibi başlatabilir. Bu takip, şikâyet üzerine açılan ceza davasından bağımsız yürür.
İtiraz, kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. Takibin durması için icra mahkemesinin bu yönde karar vermesi gerekir.
Karşılıksız çekte iki ayrı süreyi karıştırmayın: ceza şikâyeti süresi ve alacağın zamanaşımı.
Türk Ticaret Kanunu'ndaki çek zamanaşımı 2012'de 6 aydan 3 yıla çıkarıldı. Bu nedenle 6 ay bilgisi veren eski kaynaklara itibar etmeyin.
Karşılıksız çekin cezai sonuçlarını ortadan kaldırmanın yolu borcu faiziyle birlikte tamamen ödemektir. Çek Kanunu'nun 6. maddesindeki etkin pişmanlık hükmü, ödemenin yapıldığı aşamaya göre farklı sonuç doğurur.
Ödeme yapılmadıysa yasağın kaldırılması için belirli sürelerin geçmesi gerekir. Kişi, cezanın tamamen infaz edildiği tarihten itibaren 3 yıl veya yasağın konulduğu tarihten itibaren 10 yıl geçtiğinde mahkemeden yasağın kaldırılmasını isteyebilir.
Beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı çıkarsa mahkeme aynı kararla yasağı kaldırır. Kaldırma kararı da Risk Merkezi'ne bildirilir. Ödeme sonrası işlemi hızlandırmak için ödeme belgesini mahkemeye ve bankanıza iletin.
Çek, ticarette hâlâ yaygın bir vadeli ödeme aracıdır. Aşağıdaki adımlar karşılıksız çek riskini belirgin şekilde düşürür.
Vadeli çekleri vadesinden önce nakde çevirmek için faktoring ve çek kırdırma seçeneklerini inceleyin. Yüksek tutarlı sözleşmelerde karşı taraftan teminat mektubu istemek riski bankaya taşır. Çek yerine senet ile çalışıyorsanız kambiyo takibinin benzer kurallarla işlediğini unutmayın.
Vadeli satışlarda fiyatlamayı doğru yapmak için vade farkı hesaplama yöntemlerine göz atın. İşletmenizin nakit akışını desteklemek için esnaf kefalet kredisi, ticari kredi kartı ve KOSGEB destekleri sayfalarını da inceleyin.
Doğrudan hapis cezası yoktur. Ancak her çek için verilen 1.500 güne kadar adli para cezası ödenmezse doğrudan hapis cezasına çevrilir. Borç faiziyle ödenirse dava düşer ya da mahkûmiyet bütün sonuçlarıyla kalkar.
Her çek yaprağı için 1.500 güne kadar adli para cezası verilir. Ceza, çekin karşılıksız kalan tutarından az olamaz. Mahkeme ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karar verir.
Şikâyet süresi, karşılıksızdır işleminin öğrenilmesinden itibaren 3 ay ve her hâlükârda fiilin işlenmesinden itibaren 1 yıldır. Bu süre geçerse ceza davası açılamaz, ancak icra takibi yapılabilir.
Şikâyet savcılığa değil icra mahkemesine dilekçeyle yapılır. Çekin ibraz edildiği şubenin, hesabın açıldığı şubenin, hesap sahibinin veya şikâyetçinin yerleşim yerindeki icra mahkemesine başvurabilirsiniz.
30 Ocak 2026'dan itibaren banka, karşılıksız çıkan her çek yaprağı için hamile 16.350 TL'ye kadar ödeme yapmakla yükümlüdür. Çek bedeli bu tutarın altındaysa ödeme çek bedeli kadar yapılır.
Hamilin keşideci ve cirantalara karşı başvurma hakkı, ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yılda zamanaşımına uğrar. Bu süre 2012'den önce 6 aydı.
Çek bedeli ibraz tarihinden itibaren işleyen ticari temerrüt faiziyle tamamen ödenirse dava düşer veya mahkûmiyet bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılır. Bu karar Risk Merkezi'ne bildirilir ve çek yasağı da kalkar.
